Nếu nhiều DN trong nước thực hiện được vai trò tổng thầu EPC, sẽ tạo được thêm được hàng triệu việc làm cho người lao động.

Nhập khẩu 100%

Trong đó, phải kể đến các nhà máy (NM) nhiện điện chạy than như Hải Phòng, Quảng Ninh, Cao Ngạn, Ximăng Nghi Sơn 2, Đạm Cà Mau, Đạm Ninh Bình, DAP Hải Phòng, Lọc dầu Nghi Sơn, Long Sơn...

Điểm qua các dự án đang xây dựng hiện nay, có 23 NM thuỷ điện công suất từ 50-2.400MW do nhà thầu nước ngoài cung cấp thiết bị cơ điện 11 NM nhiệt điện chạy than, chỉ có 1 NM nhiệt điện Uông Bí mở rộng 1 do Lilama làm tổng thầu, các dự án còn lại do nước ngoài làm tổng thầu 18 NM ximăng, chỉ có NM ximăng Sông Thao do Lilama làm tổng thầu, 17 NM còn lại do nước ngoài - chủ yếu là Trung Quốc làm tổng thầu.

Nghĩa là chúng ta nhập khẩu 100%, trong đó có cả lao động phổ thông như nấu ăn, bảo vệ, nhân viên vệ sinh... và những vật tư, vật liệu có sẵn mà thị trường VN có thể khai thác và cung cấp. Nhiều doanh nghiệp VN đã vươn lên vị trí làm chủ, giờ lại quay về vị trí làm thuê.
 
Ông Nguyễn Văn Thụ - Chủ tịch VAMI - cho rằng: Điều này không chỉ làm cho ngành cơ khí và các ngành công nghiệp khác chậm phát triển, mà còn ảnh hưởng đến việc làm, đời sống của người lao động và an sinh xã hội.

Ông Đoàn Văn Kiển - Chủ tịch HĐQT TĐ Công nghiệp Than - Khoáng sản VN - cho biết: Thực tế cho thấy, các doanh nghiệp VN hoàn toàn có thể đảm nhận được vai trò tổng thầu EPC như ở Nhà máy nhiệt điện Na Dương, Cà Mau, Nhơn Trạch, Uông Bí mở rộng...

Theo các chuyên gia kinh tế, hầu hết các tập đoàn công nghiệp trên thế giới phải thực hiện 5-7 dự án theo hình thức tổng thầu EPC (hình thức trọn gói từ tư vấn thiết kế đến thi công, chuyển giao) mới thực sự chuyên nghiệp. Vì vậy, chúng ta cần thiết lập một kế hoạch chiến lược để xây dựng và phát triển bằng được một số tập đoàn công nghiệp nhằm thực hiện vai trò tổng thầu EPC. Cùng với việc thực hiện tổng thầu EPC, chúng ta sẽ có một số trung tâm cơ khí chế tạo máy, các dây chuyền thiết bị thay dần máy móc
nhập khẩu.

Phải đặt lợi ích quốc gia lên trên

Theo số liệu của Bộ Công Thương, chỉ tính riêng trong lĩnh vực năng lượng, vật liệu xây dựng, hoá chất..., lượng vốn cho nhập khẩu thiết bị đồng bộ trong 15 năm (2000-2015) là gần 110 tỉ USD. Nếu tính cả ngành công nghiệp hoá chất, hoá dầu và các ngành công nghiệp khác, ước đầu tư cho thiết bị giai đoạn trên khoảng 250 tỉ USD, nhưng chúng ta lại chưa có chiến lược cũng như biện pháp cụ thể để giành được 40-50% thị phần, nghĩa là để nội địa hoá được từ 100-130 tỉ USD. Đây là một lượng vốn lớn để đầu tư và nhập khẩu thiết bị, trong khi các doanh nghiệp VN hoàn toàn có khả năng chế tạo được 50% khối lượng thiết bị này.

Con số này nếu quy đổi ra các hàng nông, thuỷ sản xuất khẩu để bù đắp các khoản nhập siêu, chắc chắn là rất lớn. Vì vậy, nếu chúng ta không có những quyết sách để phát huy nội lực và nội địa hoá, mà nhập khẩu toàn bộ dây chuyền thiết bị, thì đây là một tổn thất lớn của nền kinh tế nước nhà.

Theo thống kê, hàng năm trong lĩnh vực đầu tư xây dựng, chúng ta phải thực hiện một khối lượng công việc từ 25-30 tỉ USD (chiếm 35 - 40% GDP của cả nước), trong đó thiết bị công nghệ nhập khẩu khoảng từ 10-12 tỉ USD.

Ông Phạm Hùng - TGĐ Lilama - cho biết: "Vấn đề này cần phải nhìn nhận ở góc độ quản lý nhà nước, biết đặt lợi ích quốc gia lên trên hết thì chúng ta mới thay đổi được cách làm. Chỉ cần 50% khối lượng công việc nêu trên được các nhà thầu trong nước thực hiện thì sẽ góp phần đáng kể đến tăng trưởng GDP của cả nước hằng năm. Mặt khác, lợi nhuận sinh ra sẽ là của Nhà nước (nếu nhà thầu là doanh nghiệp nhà nước), hoặc ít nhất cũng được để lại VN (nếu nhà thầu là doanh nghiệp tư nhân)".

Điều quan trọng nữa là tác động và hệ quả của nó đến công ăn, việc làm của người lao động. Thực tế cho thấy, để xây dựng các công trình với tổng vốn đầu tư 250 tỉ USD, phải huy động khoảng 2,5 triệu người.

Ví dụ, NM lọc dầu Dung Quất có mức đầu tư 2,5 tỉ USD, lúc cao điểm có tới 22.000 người tham gia xây dựng. Nếu các công trình huy động được lực lượng này, sẽ góp phần đáng kể giải quyết công ăn, việc làm, an sinh xã hội và hơn thế là xây dựng được một giai cấp công nhân vững mạnh.